Historia dywanów sięga czasów powstawania egipskich piramid. Najstarszy dywan, który przetrwał do dnia dzisiejszego ma ponad dwa i pół tysiąca lat. Dywan Pazyryk obecnie znajduje się w Sankt Petersburgu w Rosji, a wykonany został prawdopodobnie na terenie starożytnej Persji w III w. p.n.e. To właśnie perskie dywany uznawane są za najpiękniejsze, przez co potrafią osiągać astronomiczne ceny.

Tkane przez koczowników

Historia dywanów związana jest ziemiami obecnego Iranu. Około V w p.n.e. koczownicze plemiona zamieszkujące tamtejsze obszary zaczęły ręcznie tkać dywany, które pełniły przede wszystkim funkcję ochronną – w nocy chroniły stopy przed zimnem, w dzień natomiast dawały chłód.

Dywany wykonane wyłącznie z naturalnych włókien –koziej i owczej wełny były produktem niezwykle trwałym i praktycznym. Często zmieniający miejsce zamieszkania nomadzi wykorzystywali je także do ochrony domów – pełniły funkcję dachów.

Rozkwit wzornictwa perskich dywanów

Walory estetyczne ręcznie wykonanych dywanów dostrzeżono jednak znacznie później – do rangi dzieł sztuki urosły dopiero w XVI i XVII wieku za czasów panowania dynastii Safawidów – wtedy także przypada okres największego rozkwitu produkcji i wzornictwa perskich dywanów.

W tym okresie, dywany powstawały w fabrykach zlokalizowanych w kilku miastach, takich jak Herat, Tabriz, Kerman i Kaszan, od których pochodzą także nazwy poszczególnych wzorów dywanów, charakterystycznych dla danego regionu.

Królewskie dywany

Dywany były także tkane na dworze Szacha Abbas I Wielkiego, który był znany z zamiłowania między innymi do rzemiosła artystycznego. Szach przenosząc stolicę z Kazwin do Isfahanu, sprowadził do miasta liczne warsztaty tkackie, które po dziś dzień są sławne na całym świecie. Do najważniejszych można zaliczyć: Seirafian, Davari, Enteszar czy Hagigi.

Po dziś dzień miasto przepełnione jest sklepikami i dywanowymi bazarami, gdzie można kupić popularne dywany Jalameh i Baktjar. Co ważne technika tkania dywanów do dzisiaj pozostaje taka sama. Dywany wykonywane są z niezwykłą dbałością o każdy szczegół, z najwyższej jakości materiałów i z użyciem najlepszych barwników, co jest kluczowym czynnikiem do uzyskania idealnego produktu – miękkiego i połyskującego dywanu.

Kolory i wzory

Pierwsze tkane przez nomadów dywany miały charakterystyczny brązowo-czerwony kolor, w centralnym punkcie położony był ozdobny medalion, otoczony wzorami kwiatowymi i geometrycznym ornamentem. Dywany tkane na dworze Szacha Abbasa inspirowane były pięknymi motywami z okolicznych meczetów.

Warto jednak wspomnieć, że po upadku dynastii Safawidów nastąpił znaczny regres w produkcji dywanów. Kolejni władcy nie pielęgnowali tradycji, a dywany wróciły znów do małych rzemieślniczych wiosek i nomadów.

W Europie

Do Europy perskie dywany dotarły dzięki dynastii Kadżarów – kiedy Naser ad-Din Szah Kadżar, ówczesny szejk, rozpoczął eksport tego cennego produktu na Stary Kontynent. Wkrótce fabryki z USA, Niemiec i Wielkiej Brytanii otworzyły także swoje warsztaty tkackie w irańskich miastach.

Obecnie perskie dywany można kupić na całym świecie. Oprócz tych tkanych ręcznie, można spotkać tańsze wykonane maszynowo. Do produkcji wykorzystuje się przede wszystkim owczą wełnę, jednak te najbardziej ekskluzywne zawierają także jedwab.

Zdjęcie numer 2: Paolo Bona / Shutterstock.com