Krótki rys biograficzny

Oskar Hansen przyszedł na świat w 1922 roku w Helsinkach. Rok później rodzina Hansena przeniosła się z Helsinek do Wilna i w 1926 roku otrzymała polskie obywatelstwo. Chociaż ojciec artysty był Norwegiem, a matka Rosjanką, to w poprzednich pokoleniach doszukano się u nich polskich korzeni. Był człowiekiem niezwykle wykształconym. Nauki pobierał między innymi w Wyższej Szkole Technicznej w Wilnie (Wydział Mechaniczny), którą ukończył na początku lat 40-tych XX wieku. W 1945 roku, po zakończeniu II Wojny Światowej, wrócił do Polski i podjął studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej w Lublinie. Był uczniem jednego z najwybitniejszych przedstawicieli polskiego modernizmu, profesora Romana Gutta. Pod koniec lat 40-tych XX wieku Oskar Hansen wyjechał na stypendium do Paryża, a następnie do Londynu. Za granicą zdobywał wiedzę w pracowniach uznanych twórców europejskich. Po powrocie do Polski związał się z Akademią Sztuk Pięknych w Warszawie. Żoną Hansena była polska architektka Zofia Garlińska.

Forma Otwarta jako filozofia architekta

Architekt poświęcił się przede wszystkim opracowywaniu koncepcji Formy Otwartej. Według teorii Hansena twórca, dzięki wykreowaniu otwartego działa, daje możliwości wielokontekstowej interpretacji. Obserwator powinien odbierać dzieło według własnego uznania, a tym samym brać udział w jego kreowaniu. Głównym założeniem twórcy jest brak podziału na klasy i hierarchie. Każdy odbiorca jest równy, dzięki możliwości indywidualnego przeżywania sztuki. Hansen projektując osiedla mieszkaniowe skupiał się przede wszystkim na przestrzeni, która nie miała być jednorodna i określona przez z góry narzucone schematy. Artysta nie miał pełnić roli wszechwiedzącego kreatora. Jego zadanie polegało głównie na skłonieniu poszczególnych jednostek do kreatywnego myślenia i projektowania przestrzeni według własnych upodobań. Twórca miał jedynie panować nad zachowaniem ładu i porządku, by powstałe dzieło było zrozumiałe i czytelne.

Idea Linearnego Systemu Ciągłego

Obok teorii Otwartej Formy architekt w 1966 roku opracował również ideę Linearnego Systemu Ciągłego. Głównym założeniem koncepcji była odmienna od dotychczasowej organizacja życia w przestrzeni publicznej. Miasta budowano głównie wokół ich centralnego punktu. Hansen opracował plan by wielkie polskie aglomeracje ciągnęły się równolegle z północy na południe. Dążył do zlikwidowania miejskich peryferii. W swojej utopijnej koncepcji pragnął by miasta stanowiły jeden organizm, gdzie przestrzeń przeznaczona do mieszkania była połączona z miejskimi ośrodkami przemysłu, strefą handlową, a także pasem zieleni. Wdrożenie takich rozwiązań miało zapewnić mieszkańcom łatwy dostęp do wszystkich najważniejszych ośrodków miejskich. W tym miejscu warto przypomnieć, iż zaprojektowane przez Hansena i jego żonę Osiedle Słowackiego w Lublinie oraz Grochowski Przyczółek w Warszawie miały odzwierciedlać ideę Linearnego Systemu Ciągłego.

Główne Projekty

Oskar Hansen tworzył w okresie socrealizmu, co w dużej mierze ograniczało realizacje jego pomysłów. Zaprojektowany przez niego Ratusz warszawski został mocno skrytykowany przez ówczesną władzę. Brak akceptacji zmusił architekta do wykonywania zleceń stoisk targowych za granicą między innymi w Turcji czy Sztokholmie. Warto podkreślić, że jest autorem pomnika „Drogi” w Muzeum w Oświęcimiu, Muzeum Sztuki Współczesnej w Macedonii czy projektu przebudowy Kina Świat w Warszawie. Projekty te nie zostały jednak zrealizowane. Oprócz tego zaaranżował wnętrza Sal Redutowych Teatru Narodowego w Warszawie, zaprojektował kilka osiedli w Warszawie czy Lublinie, fotografował malował i rzeźbił. Oskar Hansen stał się inspiracja dla wielu współczesnych artystów między innymi Katarzyny Kozyry, Artura Żmijewskiego, Zofii Kulig czy Grzegorza Kowalskiego.

Postać Oskara Hansena, dotąd nieznana szerszemu gronu odbiorców, została opisana w książce Filipa Springera pt. „Zaczyn. O Zofii i Oskarze Hansenach”.

Zdjęcia:
Zdjęcie główne: Oskar Hansen na kongresie AICA we Wroclawiu, 1975, (C) Muzeum Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie
Zdjęcie nr 1 i 2: Dom Hansenów w Szuminie, Fot. Jakub Certowicz, 2015